برابر دشمن چنان كه گفته‌اند : هست نرمى آفت جان سمور وز درشتى ميبرد جان خارپشت عطيّة بن قيس گفت : آنگاه كه بجنگ كافران ميروم اگر قشون و وسائل جنگ زياد باشد و در دلم از آن چيزى بيايد برميگردم كه مبادا مغرور شوم ، و اگر وسائلم كم بود ، ميگويم : « لا حول و لا قوّة الَّا باللَّه » . « وَكانَ اللَّه عَلِيماً حَكِيماً » 104 طبرى : اين جمله را طورى معنى كرده است كه دنباله ى آيات نماز خوف تشخيص داده است بر خلاف نقل از عكرمه در صفحه ى جلو و چنين معنى كرده است : پيوسته خداوند دانا بمصالح مردم است و حكيم و نشانه ى علم خدا بمصلحت آن است كه وسيله ى انجام فريضه و نماز واجب را در برابر دشمن فراهم كرد كه بتوانيد وظيفه ى خود را انجام دهيد و از شر دشمن هم آسوده بمانيد ، و نيز نشانه ى حكمت است كه شما را يارى كرده است و از شر دشمن كه مى - خواست بر شما در نماز حمله كند محفوظتان داشت و وسيله ى توفيق شما و خوارى دشمن را فراهم كرد . امام فخر آيه را طورى معنى كرده است كه دنباله ى آيت سابق دانسته است نه دنباله ى آيات آل عمران و قضيّه ى احد و گفته است : چون در آيات پيش براى مجاهدين بعضى وظايف و احتياجات جبهه ى جنگ معيّن شده است ، در اين آيه باز تحريك بجهاد شده است و جلوگيرى از سستى در جلو دشمن ، و استدلال شده است كه مسلمين وسيله و قوّت معنوى دارند كه آنها ندارند . سخن ما : همان است كه در ترجمه و نقل است « 1 » .

--> ( 1 ) توضيح آنكه بايد در مقابل دشمن محكم و سرسخت باشيد نه اينكه تنها حالت دفاعى به خود گيريد هرگز ، بلكه بايد آنها را دنبال كنيد و حالت تهاجمى از خويش نشان دهيد تا بترسند ، و اگر شما را رنجهائى رسيده دشمن شما نيز رنجهائى ديده است با اين تفاوت كه شما اميد اجر از خداوند دانا و حكيم داريد و آنها چنين اميدى هم ندارند . ( مصحّح )